ผู้หญิงคนเดียวกันสองภาพ ทางซ้ายอยู่ในกระจกติดผนังกรอบสีขาว ผมปัดไปทางขวาของเฟรม ทางขวาเป็นหน้าจอมือถือที่แสดงภาพเดียวกันแบบกลับด้าน
  • บทความอธิบาย
  • เซลฟี่

ทำไมหน้าในรูปถ่ายถึงไม่เหมือนในกระจก

ส่องกระจกแล้วหน้าก็ดูปกติดี แต่รูปที่ถ่ายในคืนเดียวกันกลับดูแปลก ๆ มีสี่อย่างที่ต่างกัน: รูปถ่ายแสดงใบหน้ากลับด้าน ถ่ายจากอีกระยะหนึ่ง หยุดไว้ที่เสี้ยววินาทีเดียว และคุณตัดสินมันโดยเทียบกับใบหน้าที่ตัวเองจำได้

1. กระจกสลับซ้ายกับขวา

คุณรู้จักหน้าตัวเองจากกระจกเป็นหลัก ส่วนคนอื่นรู้จักหน้าคุณจากอีกฝั่งของโต๊ะ ซึ่งกลับด้านกัน ไฝที่อยู่ด้านซ้ายของใบหน้าในกระจกของคุณ อยู่ด้านขวาของใบหน้าที่เพื่อนคุณมอง รูปถ่ายแสดงเวอร์ชันของพวกเขาให้คุณเห็น

เรื่องนี้จะไม่สำคัญเลยถ้าใบหน้าคนเราสมมาตร ใบหน้าเกือบสมมาตร แต่ไม่เคยเป๊ะ: คิ้วข้างหนึ่งอยู่สูงกว่านิดหน่อย หรือรอยยิ้มเอียงไปข้างหนึ่ง งานวิจัยปี 2014 วัดเรื่องนี้ออกมาเป็นตัวเลข นักวิจัยสแกนใบหน้าอาสาสมัครสุขภาพดี 100 คนแบบ 3 มิติ กลับด้านภาพสแกนแต่ละภาพ แล้ววางซ้อนกับต้นฉบับ โดยเฉลี่ยแล้วพื้นผิวทั้งสองคลาดกัน 0.8 มม.

ไม่ถึงมิลลิเมตรฟังดูเหมือนไม่มีอะไร แต่คุณมองหน้านี้มาทุกวันตลอดชีวิต และรู้ว่าคิ้วข้างไหนสูงกว่า ในรูปถ่าย คิ้วข้างนั้นไปอยู่อีกข้าง ใบหน้าไม่ได้เบี้ยวขึ้น เพราะการกลับด้านแค่ย้ายความต่างเล็ก ๆ ไปอยู่อีกฝั่งโดยไม่ได้เพิ่มอะไรเข้าไป ใบหน้าแค่ดูไม่คุ้นตา และพอเป็นหน้าตัวเอง ความไม่คุ้นตาก็ชวนให้เข้าใจผิดว่าเป็นความผิดปกติได้ง่าย

คนแปลกหน้าไม่มีปัญหานี้ เขาไม่มีเวอร์ชันที่คุ้นตาของหน้าคุณไว้เทียบ รูปถ่ายกับภาพกลับด้านของมันจึงเป็นแค่ใบหน้าธรรมดาสองใบ คุณลองมองจากฝั่งคนแปลกหน้าได้: ด้านล่างคือใบหน้าของคนแปดคนที่คุณไม่เคยเห็น คนละสองรูป

 

จับผิดภาพกลับด้าน

ใบหน้า 8 คน คนละสองรูป รูปหนึ่งกลับด้านอยู่ เลือกรูปต้นฉบับ

เซลฟี่แปดรูปจากชุดตัวอย่างของเรา “ต้นฉบับ” หมายถึงไฟล์ตามที่บันทึกไว้ และอีกรูปคือรูปเดียวกันที่กลับด้าน

ถ้าคุณเดาเอาเป็นส่วนใหญ่ นั่นคือผลที่คาดไว้อยู่แล้ว กับหน้าของคนแปลกหน้า แทบไม่มีอะไรบอกได้เลยว่ารูปไหนคือต้นฉบับ รูปไหนคือภาพกลับด้าน ทั้งสองรูปดูเป็นใบหน้าธรรมดาเหมือนกัน

หน้าของตัวเองเป็นอีกเรื่องหนึ่ง และนักจิตวิทยาทดสอบเรื่องนี้มาตั้งแต่ปี 1977 ปีนั้นนักวิจัยสามคนถ่ายรูปนักศึกษาหญิงในเมืองมิลวอกี แล้วอัดรูปจากฟิล์มเนกาทีฟแต่ละใบสองแบบ แบบปกติหนึ่งใบ และแบบกลับด้านหนึ่งใบ จากนั้นถามแต่ละคนว่าชอบรูปไหนมากกว่า ราวสองในสามเลือกรูปกลับด้าน ซึ่งก็คือหน้าที่เห็นในกระจกของตัวเอง ตัวเลขคือ 21 จาก 33 คนในการทดลองหนึ่ง และ 20 จาก 28 คนในอีกการทดลองหนึ่ง

คนมักเล่าต่อว่าเพื่อนของพวกเธอชอบรูปที่ไม่กลับด้านมากกว่า ครึ่งหลังนี้หลักฐานไม่หนักแน่นเท่า เพื่อนและคนรักเอนเอียงไปทางรูปที่ไม่กลับด้านจริง แต่ในการถามครั้งแรก ตัวเลขทั้งสองชุดไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ต้องรอถึงงานวิจัยปี 2010 จึงพบครบทั้งสองครึ่ง จากผู้ใหญ่ 38 คน มี 27 คนที่ชอบภาพในกระจกของตัวเองมากกว่า และอย่างน้อย 29 คนชอบภาพที่ไม่กลับด้านของเพื่อนร่วมงานที่ทำงานด้วยกันมาหนึ่งปีขึ้นไป ส่วนคนที่ไม่รู้จักใบหน้าเหล่านั้นไม่ได้ชอบแบบไหนมากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งก็คือสถานะเดียวกับคุณตอนทำแบบทดสอบข้างบน

นี่เป็นแนวโน้ม ไม่ใช่กฎตายตัว ในงานวิจัยปี 2023 นักศึกษา 198 คนเลือกระหว่างรูปต้นฉบับกับรูปกลับด้านของตัวเอง สำหรับรูปหน้าตรงธรรมดา 59% ชอบรูปต้นฉบับ และ 35% ชอบรูปกลับด้าน

ฟิลเตอร์ “Inverted” บน TikTok ก็ใช้กลไกนี้ทั้งหมด ฟิลเตอร์นี้กลับด้านภาพพรีวิวแบบกระจกของกล้องหน้า ให้เป็นแบบที่คนอื่นเห็นคุณ ถ้าหน้าคุณดูเบี้ยวในฟิลเตอร์นี้ ไม่มีอะไรขยับเลย นอกจากทุกอย่างย้ายไปอยู่อีกข้าง คนที่รู้จักคุณมองเวอร์ชันนี้มาหลายปีแล้ว

2. เซลฟี่มักถ่ายใกล้กว่าระยะกระจก

ความต่างข้อที่สองคือระยะห่าง ซึ่งเปลี่ยนรูปทรงของใบหน้าในภาพ

ยิ่งอยู่ไกล กล้องยิ่งวาดสิ่งนั้นเล็กลง ไกลขึ้นสองเท่า เล็กลงครึ่งหนึ่ง กฎนี้ใช้ภายในใบหน้าเดียวกันด้วย เพราะปลายจมูกคือจุดที่ใกล้เลนส์ที่สุด และหูคือจุดที่ไกลที่สุด ถ้ามองจากอีกฟากของห้อง ระยะระหว่างสองจุดนี้แทบไม่มีผล แต่ในระยะเหยียดแขน ระยะนี้เท่ากับราวหนึ่งในสี่ของระยะถึงจมูก กล้องจึงวาดจมูกใหญ่กว่าหูอย่างเห็นได้ชัด ลองเลื่อนสไลเดอร์แล้วดูที่หู

ภาพสแกน 3 มิติของศีรษะผู้ชาย เรนเดอร์จากระยะ 45 ซม.
เลนส์ถึงจมูก
45 ซม.
เลนส์ถึงหู
56 ซม.
สเกลของหูเทียบกับจมูก
80%

ภาพสแกน 3 มิติของศีรษะคนจริง ปรับสเกลให้ศีรษะสูง 23 ซม. และถ่ายด้วยกล้องรูเข็มเสมือนจากสิบเอ็ดระยะ ทุกเฟรมแสดงพื้นที่สี่เหลี่ยมจัตุรัส 31 ซม. รอบใบหน้าเท่ากัน แบบเดียวกับที่ช่างภาพจัดให้หน้าเต็มเฟรมไม่ว่าจะถ่ายจากระยะไหน ผู้ชายในภาพสแกนหลับตาอยู่ ภาพสแกนศีรษะโดย Lee Perry-Smith, CC BY 3.0

การคำนวณเบื้องหลังสไลเดอร์นั้นสั้นมาก ในภาพสแกนนี้ หูอยู่หลังปลายจมูกราว 11 ซม. วางเลนส์ห่างจากจมูก 30 ซม. หูก็อยู่ห่าง 41 ซม. กล้องจึงวาดหูที่ 73% ของสเกลจมูก ถอยออกไปที่ 2 เมตร ตัวเลขกลายเป็น 200 ต่อ 211 และหูอยู่ที่ 95%

ไม่มีเลนส์อยู่ตรงไหนในการคำนวณนี้เลย เลนส์ทางยาวโฟกัสยาวขึ้นไม่ได้เปลี่ยนเพอร์สเปกทีฟ หรือสัดส่วนใกล้ไกลในภาพ เลนส์แบบนี้แค่ทำให้ช่างภาพถอยไปยืนห่างสองเมตรแล้วยังได้หน้าเต็มเฟรม ส่วนที่ทำงานจริงคือระยะห่าง นั่นคือเหตุผลที่คู่มือถ่ายพอร์ตเทรตแนะนำให้ใช้เลนส์ทางยาวโฟกัสยาวขึ้น แล้วถ่ายจากระยะราว 1.8–2.4 เมตร เลนส์และซอฟต์แวร์ของมือถือเปลี่ยนภาพในแง่อื่นด้วย แต่เพอร์สเปกทีฟขึ้นกับระยะห่างอย่างเดียว

แล้วเซลฟี่กับกระจกอยู่ตรงไหนบนสไลเดอร์นี้ นักวิจัยที่ติดตามการเคลื่อนไหวของคน 58 คนขณะถ่ายเซลฟี่ พบว่ามือถืออยู่ห่างจากจมูก 43–45 ซม. เมื่อดูที่ค่ามัธยฐาน ส่วนกระจกอยู่ไกลกว่าที่รู้สึก เพราะภาพสะท้อนของคุณอยู่ลึกเข้าไปหลังกระจกเท่ากับระยะที่คุณยืนอยู่หน้ากระจก ยืนห่างจากกระจกห้องน้ำ 50 ซม. ก็เท่ากับคุณมองหน้าตัวเองจากระยะราวหนึ่งเมตร เซลฟี่ถ่ายจากระยะไม่ถึงครึ่งของระยะนั้น

เซลฟี่ทำให้จมูกใหญ่ขึ้น 30% จริงไหม

คุณอาจเคยอ่านเจอว่าจริง ตัวเลขนี้มีที่มาจริง แต่มาจากการคำนวณ ไม่ได้มาจากรูปถ่ายของคน ในงานวิจัยปี 2018 จาก Rutgers นักวิจัยสร้างแบบจำลองเรขาคณิตของศีรษะเฉลี่ยขึ้นมา เมื่อกล้องอยู่ห่าง 30 ซม. (12 นิ้ว) จมูกของแบบจำลองกว้างขึ้น 30% ในผู้ชาย และ 29% ในผู้หญิง เทียบกับตอนที่กล้องอยู่ไกลเป็นอนันต์ แบบจำลองวัดความกว้างนั้นเทียบกับใบหน้าที่ระดับโหนกแก้ม ซึ่งกำหนดให้อยู่หลังแนวคิ้วครึ่งหนึ่งของความยาวศีรษะ หรือราว 10 ซม. นี่จึงเป็นการคำนวณแบบเดียวกับสไลเดอร์ เพียงแต่ใช้กับแนวคิ้วและโหนกแก้ม ในจุดที่สไลเดอร์ใช้ปลายจมูกกับหู

พอนักวิจัยวัดจากรูปถ่ายของคนจริง ตัวเลขก็เล็กลง และสิ่งที่วัดก็ต่างออกไป ในปี 2022 ทีมวิจัยในดัลลัสถ่ายรูปอาสาสมัคร 30 คน ด้วยมือถือที่ระยะ 30 ซม. และด้วยกล้องสตูดิโอที่ระยะ 1.5 เมตร ในรูปเซลฟี่ จมูกยาวขึ้น 6.4% ส่วนความกว้างที่ฐานจมูกไม่เปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ งานวิจัยปี 2024 กับคน 12 คนพบว่าช่วงกลางใบหน้ายืดในแนวตั้ง 12% ในรูปจากมือถือที่ระยะ 30 ซม. โดยเทียบกับรูปจากระยะ 1.5 เมตรเช่นกัน

ความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ฟังดูเล็กน้อย แต่มากพอจะทำให้จำคนได้ยากขึ้น ในการทดลองปี 2017 ผู้เข้าร่วมดูรูปเป็นคู่ ๆ แล้วตอบว่าทั้งสองรูปเป็นคนเดียวกันหรือไม่ เมื่อทั้งสองรูปถ่ายจากระยะเดียวกัน คนที่ไม่รู้จักใบหน้าเหล่านั้นตอบคู่ที่เป็นคนเดียวกันได้ถูก 97% เมื่อรูปหนึ่งถ่ายจากระยะ 32 ซม. และอีกรูปจาก 2.7 เมตร พวกเขาตอบถูก 69% ส่วนคนที่รู้จักใบหน้าเหล่านั้นยังตอบถูกเกือบ 100% กล้องขยับ แล้วในสายตาคนแปลกหน้า คนคนเดียวกันก็กลายเป็นคนอื่นไปเกือบหนึ่งในสามของครั้งทั้งหมด

3. รูปถ่ายคือเสี้ยววินาทีเดียว

ความต่างข้อที่สามคือเวลา ในกระจก ใบหน้าคุณเคลื่อนไหว และคุณเป็นคนขยับเอง คุณจัดสีหน้า เอียงหัวไปมุมที่ชอบ แล้วค่อยมอง รูปถ่ายตัดเสี้ยววินาทีเดียวออกมาจากการเคลื่อนไหวนั้น และเสี้ยววินาทีจำนวนมากตกอยู่ระหว่างสีหน้าหนึ่งกับอีกสีหน้าหนึ่ง: ตาที่กะพริบไปครึ่งทาง ปากที่ค้างอยู่ระหว่างสองเสียง สายตาที่เหลือบไปด้านข้าง

ภาพนิ่งหกภาพของผู้หญิงคนเดียวกันระหว่างคุย: ตากะพริบไปครึ่งทาง ปากยื่นออกมากลางคำพูด คิ้วเลิกขึ้นพร้อมอ้าปาก สายตาเหลือบไปด้านข้าง หัวเราะจนตาหยี และยิ้มสบาย ๆ แบบไม่เห็นฟัน

หกเสี้ยววินาทีของคนคนเดียวที่กำลังพูด กล้องอาจจับได้จังหวะไหนก็ได้ในนี้

เสี้ยววินาทีที่สุ่มมาดูแย่กว่าใบหน้าที่เคลื่อนไหวจริงหรือ ในปี 2012 นักจิตวิทยาทดสอบเรื่องนี้ และตั้งชื่อผลที่ได้ว่า frozen face effect (ปรากฏการณ์ใบหน้าหยุดนิ่ง) พวกเขานำวิดีโอออนไลน์ของคน 20 คนที่กำลังพูด มาตัดเป็นคลิปยาวสองวินาที 40 คลิป แล้วแยกคลิปออกเป็นเฟรมทั้งหมด 1,200 เฟรม จากนั้นให้ผู้ให้คะแนนประเมินทั้งคลิปและเฟรมเดี่ยว ๆ ว่าทำให้คนในภาพดูดีแค่ไหน ใน 91% ของการเทียบที่คะแนนไม่เสมอกัน เฟรมแพ้คลิปต้นทางของมัน เมื่อใช้ผู้ให้คะแนนกลุ่มใหม่ ใบหน้าเดิมได้คะแนนความน่าดึงดูด 4.6 จาก 7 เมื่อเป็นวิดีโอ และ 3.9 เมื่อเป็นภาพนิ่ง

มีสองเรื่องที่ทำให้ผลนี้ยังไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย การทดลองแรกมีผู้ให้คะแนนแค่เจ็ดคน และเฟรมเหล่านั้นเป็นจังหวะสุ่ม ๆ ระหว่างพูด เมื่ออีกทีมหนึ่งเทียบวิดีโอของผู้ชาย 60 คนกับภาพนิ่งที่คัดมาให้ดูเป็นกลางและเป็นธรรมชาติ คะแนนเฉลี่ยไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ สรุปคือเฟรมที่สุ่มมามีแนวโน้มดูแย่กว่าใบหน้าที่เคลื่อนไหว แต่เฟรมที่เลือกมาดี ๆ ไม่จำเป็นต้องเป็นอย่างนั้น ซึ่งเป็นข่าวดี เพราะการเลือกเป็นสิ่งที่คุณทำเองได้

ต่อให้ไม่มีการเคลื่อนไหว รูปสองรูปของคนเดียวกันก็ดูเหมือนคนสองคนได้ ในปี 2011 นักวิจัยรวบรวมรูป 40 รูปจากเว็บ เป็นรูปของพิธีกรโทรทัศน์ชาวดัตช์สองคน คนละ 20 รูป แล้วขอให้อาสาสมัครชาวอังกฤษที่ไม่รู้จักทั้งคู่แยกรูปเป็นกอง กองละหนึ่งคน คำตอบที่ถูกคือสองกอง ค่ามัธยฐานคือ 7.5 กอง และคำตอบที่พบบ่อยที่สุดคือเก้ากอง ส่วนอาสาสมัครชาวดัตช์ที่รู้จักพิธีกรทั้งสองส่วนใหญ่แยกได้สองกอง รูปของคุณรูปใดรูปหนึ่งก็คือการสุ่มหยิบหนึ่งครั้งจากช่วงที่กว้างขนาดนั้น

4. คุณเทียบรูปถ่ายกับใบหน้าที่ตัวเองจำได้

ความต่างข้อสุดท้ายไม่ได้อยู่ในรูปถ่ายเลย การจะตัดสินว่ารูปของตัวเองดูผิดไป คุณต้องเทียบกับอะไรสักอย่าง และสิ่งนั้นคือภาพหน้าตัวเองในความคิดของคุณ มีหลักฐานว่าภาพนั้นดูดีกว่าความจริงเล็กน้อย

ในปี 2008 Nicholas Epley และ Erin Whitchurch ถ่ายรูปนักศึกษา แล้วทำรูปแต่ละรูปออกมาเป็นแถวหลายเวอร์ชัน บางเวอร์ชันมอร์ฟทีละ 10% เข้าหาใบหน้าที่ผสมจากใบหน้าน่าดึงดูดหลายใบ และบางเวอร์ชันมอร์ฟเข้าหาใบหน้าที่ไม่น่าดึงดูด ต่อมานักศึกษาแต่ละคนได้ดูรูปทั้งแถวและพยายามหารูปจริง โดยเฉลี่ยแล้วพวกเขาเลือกเวอร์ชันที่ขยับไปทางฝั่งน่าดึงดูด 6% ในการทดลองหนึ่ง และ 12% กับ 13% ในอีกสองการทดลอง พวกเขาทำคล้ายกันกับหน้าของเพื่อน แต่ไม่พบการขยับอย่างมีนัยสำคัญกับหน้าของคนแปลกหน้า

ถ้าคุณเคยเห็นใครอ้างงานวิจัยนี้ ก็น่าจะมาพร้อมตัวเลข 20% นั่นคือเวอร์ชันเดียวที่ได้คะแนน “นี่คือฉัน” สูงสุดในการทดลองหนึ่ง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของสิ่งที่คนเลือก เรายังไม่พบงานทำซ้ำแบบลงทะเบียนล่วงหน้าของการทดลองนี้ด้วย หลักฐานสนับสนุนที่ใกล้ที่สุดคืองานวิจัยปี 2019 ซึ่งให้คนเลือกจากหน้าตัวเองเก้าเวอร์ชันที่ปรับให้น่าดึงดูดมากขึ้นหรือน้อยลงเป็นขั้น ๆ และผู้เข้าร่วมก็เลือกเวอร์ชันที่ค่อนไปทางน่าดึงดูดเล็กน้อยเช่นกัน

รูปที่ตรงกับตัวจริงจึงอาจกำลังแพ้ใบหน้าที่ดูดีกว่านิดหน่อยในหัวคุณ แต่นั่นไม่ได้แปลว่าทุกรูปที่คุณไม่ชอบคือรูปที่ตรงกับตัวจริง ถ้าคุณชี้ได้ว่ารูปผิดตรงไหน งานวิจัยเหล่านี้ไม่ใช่เหตุผลให้กล่อมตัวเองว่ามันไม่ผิด

กระจกหรือกล้อง: อันไหนคือหน้าจริง

ไม่ใช่ทั้งคู่ กระจกแสดงใบหน้าคุณที่เคลื่อนไหว โดยสลับซ้ายขวา รูปถ่ายแบบไม่กลับด้านมีซ้ายขวาแบบที่คนอื่นเห็น แต่ไม่มีการเคลื่อนไหว และแต่ละแบบก็แสดงใบหน้าจากระยะของมันเอง

คำถามที่มีประโยชน์กว่าคือ มุมมองไหนใกล้กับสิ่งที่คนอื่นเห็นที่สุด ลองดูกรณีธรรมดากรณีหนึ่ง คือคนที่นั่งอยู่ตรงข้ามคุณที่โต๊ะ เขาเห็นหน้าคุณแบบไม่กลับด้าน เคลื่อนไหว จากระยะราวหนึ่งเมตร ตารางด้านล่างเทียบมุมมองที่พบบ่อยของหน้าคุณกับสามข้อนี้ ส่วนใบหน้าที่คุณจำได้ไม่อยู่ในตาราง เพราะเป็นของคุณ ไม่ใช่ของมุมมองไหนเลย

กระจกซ้ายขวาแบบกระจกเห็นจากระยะสองเท่าของระยะที่คุณอยู่ห่างจากกระจกการเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว
เซลฟี่บนจอ ก่อนกดชัตเตอร์ซ้ายขวาแบบกระจกเห็นจากระยะระยะเหยียดแขน ราว 45 ซม.การเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว
เซลฟี่ที่บันทึกแล้วซ้ายขวาแล้วแต่การตั้งค่าในแอปกล้องเห็นจากระยะระยะเหยียดแขน ราว 45 ซม.การเคลื่อนไหวเฟรมเดียว
รูปที่คนอื่นถ่ายให้ซ้ายขวาแบบที่คนอื่นเห็นเห็นจากระยะแล้วแต่ว่าเขายืนตรงไหนการเคลื่อนไหวเฟรมเดียว
ช่องวิดีโอของคุณเองในวิดีโอคอลซ้ายขวาแบบกระจก เว้นแต่จะปิดไว้เห็นจากระยะแล้วแต่ว่าเว็บแคมอยู่ตรงไหนการเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว
สิ่งที่คนอื่นในสายเห็นซ้ายขวาแบบที่คนอื่นเห็นเห็นจากระยะแล้วแต่ว่าเว็บแคมอยู่ตรงไหนการเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว
วิดีโอที่คนอื่นถ่ายคุณซ้ายขวาแบบที่คนอื่นเห็นเห็นจากระยะแล้วแต่ว่าเขายืนตรงไหนการเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว
ตัวคุณ ในสายตาคนที่นั่งตรงข้ามโต๊ะซ้ายขวาแบบที่คนอื่นเห็นเห็นจากระยะราวหนึ่งเมตร และเปลี่ยนไปเรื่อย ๆการเคลื่อนไหวเคลื่อนไหว

สีเขียวคือช่องที่ตรงกับสิ่งที่คนนั่งตรงข้ามโต๊ะเห็น

ไม่มีแถวไหนเป็นหน้าจริงของคุณ แถวสุดท้ายเป็นแค่มุมมองในชีวิตประจำวันแบบหนึ่ง วิดีโอที่คนอื่นถ่ายจากระยะราวหนึ่งเมตรตรงกับแถวนั้นทั้งสามคอลัมน์ กระจกที่ระยะครึ่งเมตรต่างแค่เรื่องซ้ายขวา เซลฟี่ที่บันทึกแล้วต่างที่ระยะและการเป็นเฟรมเดียว และต่างเรื่องซ้ายขวาด้วยถ้ามือถือของคุณบันทึกแบบกระจก ส่วนภาพพรีวิวเซลฟี่บนจอต่างทั้งเรื่องซ้ายขวาและระยะ

มีสองแถวที่ขึ้นกับการตั้งค่า จึงควรรู้ว่าเครื่องของคุณตั้งไว้แบบไหน iPhone แสดงภาพพรีวิวของกล้องหน้าแบบกระจก แล้วบันทึกรูปเป็นอีกด้านหนึ่ง เว้นแต่จะเปิด “กลับข้างกล้องด้านหน้า” ไว้ในการตั้งค่ากล้อง มือถือ Galaxy เรียกสวิตช์เดียวกันนี้ว่า “บันทึกเซลฟี่ตามตัวอย่าง” และมือถือ Pixel เรียกว่า “บันทึกเซลฟีตามที่แสดงตัวอย่าง” ถ้าเซลฟี่ดูเหมือนกลับด้านทันทีที่กดถ่าย ก็เพราะมันกลับด้านจริง ๆ หน้าจอแสดงเวอร์ชันกระจกให้คุณดู แล้วแกลเลอรีเก็บอีกเวอร์ชันไว้

วิดีโอคอลก็ทำแบบเดียวกันกับเว็บแคมธรรมดา การตั้งค่า “Mirror my video” ของ Zoom เปลี่ยนแค่ภาพที่คุณเห็นเอง แอป Teams บนเดสก์ท็อปแสดงวิดีโอของคุณเองแบบกระจก เว้นแต่คุณจะปิดไว้ และการตั้งค่านี้ไม่เปลี่ยนสิ่งที่คนอื่นได้รับ ส่วน Meet แสดงภาพตัวคุณเองแบบกระจก และแสดงวิดีโอของคุณแบบไม่กลับด้านให้คนอื่นทุกคนเห็น

ปรับอะไรได้บ้างตอนถ่ายรูป

คุณเปลี่ยนใบหน้าที่ตัวเองจำได้ไม่ได้ แต่ความต่างอีกสามข้ออยู่ในมือคุณ ส่วนนี้มีไว้สำหรับตอนที่คุณต้องมีรูปไว้ใช้ พอได้รูปที่ยอมใช้สักสองสามรูปแล้วก็หยุด

  • ถอยออกไป ระยะห่างคือข้อที่แก้ง่ายที่สุด ตั้งมือถือไว้ห่างสักเมตรครึ่ง หรือยื่นให้คนอื่นถือ ใช้กล้องหลัง แล้วค่อยครอปทีหลัง การครอปไม่ทำให้เสียอะไร เพราะรูปที่ครอปแล้วยังคงสัดส่วนของระยะที่ถ่ายมา วิธีตั้งกล้องอยู่ในคู่มือถ่ายรูปโปรไฟล์ด้วยมือถือของเรา
  • ถ่ายสักยี่สิบเฟรมในคราวเดียว แล้วหยุด หนึ่งเฟรมคือหนึ่งเสี้ยววินาที และ frozen face effect บอกว่าเสี้ยววินาทีที่สุ่มมามักได้คะแนนต่ำกว่าใบหน้าที่เคลื่อนไหว ยี่สิบเฟรมทำให้คุณมีตัวเลือก ตัวเลขนี้เป็นของเราเอง ไม่ได้มาจากงานวิจัย
  • รู้ว่ามือถือของคุณบันทึกแบบไหน ถ้าเครื่องบันทึกเซลฟี่ตามภาพพรีวิว เซลฟี่ทุกรูปที่คุณส่งออกไปคือเวอร์ชันกระจก เป็นเวอร์ชันที่คุณคุ้น แต่คนที่รู้จักคุณจะเห็นกลับด้านจากที่เขาคุ้น และตัวหนังสือที่อยู่ข้างหลังคุณก็จะกลับด้านด้วย

ใครควรเป็นคนเลือกรูปให้คุณ

มีงานวิจัยอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่เคยพูดถึงกระจกเลย งานกลุ่มนี้ถามคำถามง่าย ๆ ว่า ใครเลือกรูปของคนคนหนึ่งได้ดีกว่ากัน เจ้าตัวหรือคนแปลกหน้า

ในงานวิจัยชิ้นแรกจาก University of New South Wales นักศึกษาจัดอันดับรูป Facebook ของตัวเองตามว่าแต่ละรูปเหมือนตัวเองแค่ไหน คนแปลกหน้าที่เคยเห็นนักศึกษาคนนั้นเพียงครู่เดียวก็จัดอันดับรูปชุดเดียวกัน จากนั้นคนกลุ่มที่สามพยายามจับคู่รูปอันดับต้น ๆ กับตัวคน พวกเขาจับคู่ได้ดีกว่าเมื่อใช้รูปที่คนแปลกหน้าเลือก เทียบกับรูปที่นักศึกษาเลือกเอง และดีขึ้นอีกเมื่อนำอันดับของคนแปลกหน้าหลายคนมาเฉลี่ยกัน

ชิ้นที่สองว่าด้วยความประทับใจ ไม่ใช่ความเหมือน นักศึกษา 102 คนส่งรูปคนละสิบสองรูป แล้วให้คะแนนว่ามีแนวโน้มจะใช้แต่ละรูปแค่ไหนในโปรไฟล์โซเชียล โปรไฟล์แอปหาคู่ และโปรไฟล์ด้านการงาน แล้วคนแปลกหน้าหนึ่งคนก็ทำแบบเดียวกันกับรูปของแต่ละคน จากนั้นผู้ให้คะแนนออนไลน์หลายร้อยคนประเมินรูปที่เลือกไว้ รูปที่คนแปลกหน้าเลือกสร้างความประทับใจแรกได้ดีกว่า ผู้ให้คะแนนมองว่าคนในรูปน่าไว้วางใจกว่าและดูมีความสามารถกว่า ส่วนเรื่องความน่าดึงดูด ความต่างไม่มีนัยสำคัญ

งานวิจัยชิ้นที่สามจากโทรอนโตพบช่องว่างในทำนองเดียวกัน คนที่ถ่ายเซลฟี่บ่อยให้คะแนนเซลฟี่ของตัวเองสูงกว่ารูปที่ผู้ทดลองถ่ายให้ แต่ผู้ให้คะแนนภายนอกไม่ได้เห็นแบบนั้น

ทำไมคนแปลกหน้าถึงเลือกได้ดีกว่า งานวิจัยไม่ได้บอก และไม่ได้ทดสอบความต่างทั้งสี่ข้อ ความต่างเหล่านั้นเป็นเหตุผลหนึ่งที่เป็นไปได้ คุณตัดสินรูปตัวเองโดยเทียบกับใบหน้าที่กลับด้านแบบกระจก เคลื่อนไหว เห็นจากอีกระยะหนึ่ง และจำไว้ว่าดูดีกว่าจริงเล็กน้อย ส่วนคนแปลกหน้าไม่มีสิ่งเหล่านี้มาบัง สิ่งที่งานวิจัยแสดงให้เห็นนั้นแคบกว่า เมื่อคนที่จะตัดสินรูปคือคนแปลกหน้า รูปที่คนอื่นเลือกให้ทำได้ดีกว่ารูปที่เจ้าของเลือกเอง

เราจะนำผลนี้ไปใช้แบบนี้ ซึ่งเกินกว่าสิ่งที่งานวิจัยวัดไว้

  1. ตัดสินใจก่อนว่ารูปนี้ใช้ทำอะไร การให้คนจำได้กับการสร้างความประทับใจแรกเป็นงานคนละอย่าง ในงานวิจัยชิ้นที่สอง คนเลือกรูปต่างกันสำหรับโปรไฟล์แต่ละประเภท
  2. คัดรูปที่คุณยอมใช้ไว้ก่อน สิทธิ์ปัดตกยังเป็นของคุณ
  3. ถามสองหรือสามคน ในงานวิจัยชิ้นแรก คนเห็นไม่ค่อยตรงกันว่ารูปไหนเหมือนตัวจริงที่สุด ความเห็นเดียวจึงไม่พอ ถ้าเป็นเรื่องความเหมือน ให้ถามคนที่เคยเห็นตัวจริงของคุณ ถ้าเป็นเรื่องความประทับใจแรก ให้ถามคนที่ไม่รู้จักคุณ เพราะเขาใกล้เคียงกับคนที่จะเห็นรูปนั้นมากกว่า
  4. ถามให้ตรงกับงานของรูป “รูปไหนเหมือนฉันที่สุด” หรือ “รูปไหนทำให้อยากร่วมงานกับฉัน” ได้คำตอบที่มีประโยชน์กว่า “รูปไหนดีที่สุด”

ส่วนรูปที่เลือกแล้วต้องทำอะไรได้บ้างในขนาดรูปย่อ อยู่ในคู่มือรูปโปรไฟล์ LinkedInของเรา

แล้วรูปโปรไฟล์ AI เกี่ยวตรงไหน

เราทำรูปโปรไฟล์ AI จากเซลฟี่ ทั้งหมดนี้จึงใช้กับสินค้าของเราเองด้วย เมื่อลูกค้าบอกว่า “มันไม่เหมือนฉัน” สาเหตุที่เป็นไปได้มีสองอย่าง และต้องแยกให้ออกว่าเป็นอย่างไหน

อย่างแรกคือทุกอย่างที่เล่ามาข้างบน รูปโปรไฟล์คือเฟรมเดียว ในเซลฟี่กับรูปโปรไฟล์เจ็ดคู่ที่เราตรวจเพื่อเขียนบทความนี้ ไม่มีคู่ไหนที่รูปออกมากลับด้าน เจ็ดคู่ไม่ใช่หลักประกัน แต่ในกรณีที่เป็นแบบนั้น รูปโปรไฟล์ที่สร้างจากเซลฟี่แบบไม่กลับด้านจะแสดงหน้าคุณในด้านที่คุณคุ้นน้อยกว่า

สาเหตุที่สองคือโมเดล รูปที่สร้างขึ้นพลาดได้ในแบบที่กระจกหรือกล้องไม่มีทางพลาด โมเดลสร้างภาพเปลี่ยนใบหน้าได้ มันทำให้กรามเหลี่ยมขึ้น จมูกตรงขึ้น หรือหน้าเด็กลงหลายปีได้ และสิ่งที่ออกมาคือรูปสวยของคนอื่น เราเรียกสิ่งนั้นว่าหน้าที่เพี้ยนจากตัวจริง และมันคือข้อบกพร่องของภาพ

ทั้งสองอย่างอยู่ในรูปเดียวกันได้ และคุณแยกมันออกจากกันไม่ได้เสมอไป ความเห็นจากคนอื่นช่วยได้กับอย่างแรก คนที่รู้จักคุณบอกได้ว่าเขาเห็นคุณในรูปหรือไม่ แต่ต่อให้เขาตอบว่าเห็น ก็ยังตัดเรื่องหน้าเพี้ยนออกไปไม่ได้ ถ้าจะหาอาการเพี้ยน ให้เทียบรูปโปรไฟล์กับรูปถ่ายของตัวเองมากกว่าหนึ่งรูป และเผื่อไว้ด้วยว่าระยะ มุม และแสงทำอะไรกับกรามหรือจมูกได้บ้าง ระยะกล้องไม่ได้ย้ายตำแหน่งไฝ และไม่ได้ทำให้หน้าเด็กลงสิบปี

และคุณไม่ต้องพิสูจน์อะไรเลยเพื่อจะปัดรูปโปรไฟล์ทิ้ง ถ้าในสายตาคุณมันไม่เหมือนคุณ แค่นั้นก็เป็นเหตุผลพอที่จะไม่ใช้

รูปโปรไฟล์ AI ที่สร้างจากเซลฟี่รูปนั้น: ผู้หญิงคนเดียวกันในเบลเซอร์สีกรมท่ากับเสื้อสีครีม บนฉากหลังสตูดิโอสีครีม ผมปัดไปด้านเดียวกัน

เซลฟี่กับรูปโปรไฟล์ที่ Close Enough สร้างจากเซลฟี่รูปนั้น ในคู่นี้ เสื้อผ้า แสง และฉากหลังเป็นของใหม่ ผมปัดไปด้านเดียวกัน และไฝอยู่ด้านเดียวกันของใบหน้า

ฝั่งเราทำแบบนี้ ในคำสั่งซื้อแบบเสียเงิน ระบบตรวจรูปตอนอัปโหลดจะเตือนเมื่อใบหน้ากว้างเกิน 55% ของด้านสั้นของรูป หรือสูงเกิน 80% ของด้านนั้น ด้วยข้อความ “ใบหน้าอยู่ใกล้กล้องเกินไป” ระบบนี้วัดการจัดเฟรม ไม่ได้วัดระยะ และคุณเลือกข้ามคำเตือนได้ คำสั่งซื้อหนึ่งครั้งได้รูปโปรไฟล์กลับมา 24 รูป จึงมีที่ว่างให้ปัดทิ้งบางรูป และเราคืนเงินคำสั่งซื้อเมื่อครบสามข้อ: ผลลัพธ์ไม่เหมือนคุณ ไม่มีรูปไหนใน 24 รูปที่ใช้ได้ และเซลฟี่เป็นไปตามคำแนะนำ อีเมลหาเราภายใน 14 วันนับจากวันซื้อ

สิ่งที่บทความนี้บอกคุณไม่ได้

  • ความต่างแต่ละข้อมีน้ำหนักแค่ไหน ไม่มีงานวิจัยชิ้นไหนในบทความนี้แยกทั้งสี่ข้อออกจากกัน แต่ละชิ้นดูเพียงข้อเดียว กับคนคนละกลุ่ม ด้วยโจทย์คนละแบบ
  • ผลทางจิตวิทยาใช้ได้กับทุกคนหรือไม่ เรขาคณิตเป็นจริงกับกล้องทุกตัว ส่วนข้อค้นพบเรื่องความชอบ ความจำ และการเลือกรูป ส่วนใหญ่มาจากนักศึกษางานละไม่กี่สิบคน งานวิจัยปี 1977 ถ่ายรูปเฉพาะผู้หญิง และสำหรับข้อค้นพบหลายข้อ เราไม่พบการทำซ้ำโดยทีมวิจัยอื่น
  • สัดส่วนของคุณเอง สไลเดอร์ใช้ศีรษะที่สแกนมาเพียงศีรษะเดียว ปรับสเกลให้ศีรษะสูง 23 ซม. ศีรษะของคุณไม่ใช่ศีรษะนั้น
  • ขนาดของผลในงานวิจัยชิ้นหนึ่ง สำหรับงานวิจัยชิ้นแรกจาก New South Wales เราอ่านได้เพียงบทคัดย่อที่ตีพิมพ์ ซึ่งบอกทิศทางของผล แต่ไม่ให้ตัวเลข คำอธิบายขั้นตอนของงานนี้เรานำมาจากบทสรุปของมหาวิทยาลัย
  • จุดยืนของเรา เราขายรูปโปรไฟล์ และ “ลองถามความเห็นคนอื่นว่ารูปเหมือนคุณไหม” ก็เป็นข้อสรุปที่เข้าทางบริษัทซึ่งมีลูกค้าบอกเป็นครั้งคราวว่ารูปไม่เหมือน

“รูปนี้ดูไม่ใช่” หมายถึงได้สามอย่าง

เมื่อรูปของคุณดูผิดไป สาเหตุเป็นได้สามอย่าง

อาจเป็นมุมมองที่ไม่คุ้นตาของหน้าคุณ: ไม่กลับด้าน ถ่ายจากอีกระยะหนึ่ง และจับได้ที่เสี้ยววินาทีสุ่ม ๆ นั่นคือความต่างทั้งสี่ข้อกำลังทำงาน และคนที่สังเกตเห็นส่วนใหญ่ก็คือคุณเอง

ภาพอาจเปลี่ยนหน้าคุณไป รูปที่สร้างขึ้นทำแบบนั้นได้ แต่กล้องทำไม่ได้ นั่นคือความบกพร่องของภาพ และคุณปัดมันทิ้งได้โดยไม่ต้องพิสูจน์อะไร

หรือรูปอาจตรงกับตัวจริง แต่ยังไม่ใช่รูปที่เหมาะกับงานของมัน นี่คือกรณีที่ในงานวิจัยสองชิ้น รูปที่คนอื่นเลือกทำได้ดีกว่ารูปที่เจ้าของเลือกเอง ลองถามใครสักคน

คำถามที่พบบ่อย

กระจกกับกล้อง อันไหนตรงกับตัวจริงกว่ากัน?

ไม่ใช่ทั้งคู่ กระจกสลับซ้ายขวา และแสดงหน้าคุณจากระยะสองเท่าของระยะที่คุณอยู่ห่างจากกระจก กล้องคงซ้ายขวาไว้แบบที่คนอื่นเห็น เว้นแต่จะบันทึกเซลฟี่แบบกระจก และแสดงใบหน้าจากจุดที่กล้องอยู่ รูปแบบไม่กลับด้านที่ถ่ายจากระยะราวหนึ่งเมตร ใกล้เคียงกับสิ่งที่คนนั่งตรงข้ามโต๊ะเห็น

หน้าที่คนอื่นเห็นคือหน้าแบบในฟิลเตอร์ Inverted ใช่ไหม?

ใช่ ในแง่ที่ว่าเขาเห็นด้านเดียวกับที่ฟิลเตอร์ “Inverted” แสดง และเห็นแบบนั้นมาตลอด ฟิลเตอร์ไม่ได้เพิ่มความไม่สมมาตรเข้าไป แค่แสดงหน้าคุณในด้านที่คุณไม่คุ้น ในการทดลองปี 2021 คน 30 คนส่องกระจกธรรมดา และกระจกแบบที่ไม่สลับซ้ายขวา 73% บอกว่าหน้าตัวเองในกระจกแบบที่สองสมมาตรน้อยกว่า ทั้งที่เป็นหน้าเดียวกัน

ทำไมถ่ายรูปแล้วหน้าเบี้ยว?

ทุกใบหน้าไม่สมมาตรเล็กน้อย ในงานวิจัยแบบ 3 มิติกับอาสาสมัครสุขภาพดี 100 คน ความคลาดเฉลี่ยระหว่างใบหน้ากับภาพกลับด้านของมันอยู่ที่ 0.8 มม. โดยวัดเป็นค่ารากกำลังสองเฉลี่ย (RMS) ค่าเฉลี่ยบอกไม่ได้ว่าหน้าของคุณต่างกันแค่ไหน รูปถ่ายแสดงความไม่สมมาตรเดียวกับที่กระจกแสดง เพียงแต่อยู่อีกข้าง ถ้าหน้าคุณดูไม่เท่ากันเฉพาะในรูปถ่ายหรือในฟิลเตอร์ Inverted ด้านที่ไม่คุ้นตาก็เป็นคำอธิบายหนึ่ง

กล้องหน้าหรือกล้องหลัง อันไหนคือหน้าที่คนอื่นเห็น?

กล้องหลัง รวมถึงกล้องหน้าในกรณีที่เครื่องไม่ได้บันทึกรูปแบบกระจก ระยะห่างก็มีผลด้วย กล้องหลังมักอยู่ไกลกว่า เพราะคนอื่นเป็นคนถือมือถือ

ถ้าถ่ายรูปออกมาไม่ดี แปลว่าตัวจริงก็ดูไม่ดีด้วยไหม?

รูปที่ออกมาไม่ดีไม่ได้บอกแบบนั้น รูปถ่ายคือเสี้ยววินาทีเดียว จากระยะเดียว ในแสงแบบเดียว และในการทดลองหนึ่ง ภาพนิ่งที่สุ่มมาได้คะแนนต่ำกว่าใบหน้าเดียวกันตอนเคลื่อนไหว งานวิจัยในบทความนี้ให้คะแนนรูปและคลิปของคนอื่น และไม่มีชิ้นไหนบอกได้ว่าคนใดคนหนึ่งหน้าตาเป็นอย่างไร คนรอบตัวคุณเห็นใบหน้าที่เคลื่อนไหว

ทำไมรูปที่คนอื่นถ่ายให้ถึงออกมาดูไม่ดี?

รูปที่คนอื่นถ่ายให้มักไม่กลับด้าน จึงแสดงด้านที่คุณคุ้นน้อยที่สุด คนอื่นเป็นคนเลือกจังหวะ และไม่มีใครจัดแสงหรือมุมให้คุณ แสงจากด้านบนทำให้เงาใต้ตาเข้มขึ้น และกล้องที่อยู่ต่ำกว่าระดับสายตาทำให้เห็นคางมากขึ้น ส่วนระยะห่างมักเป็นข้อได้เปรียบของรูปแบบนี้ จากระยะสองสามเมตร สัดส่วนของใบหน้าเป็นแบบเดียวกับภาพพอร์ตเทรต

ทำไมถ่ายเซลฟี่แล้วจมูกดูใหญ่?

เพราะมือถืออยู่ใกล้ ในภาพสแกนศีรษะข้างบน กล้องที่ห่าง 30 ซม. วาดหูที่ 73% ของสเกลปลายจมูก จมูกจึงดูใหญ่เมื่อเทียบกับหู ที่ระยะ 2 เมตร หูอยู่ที่ 95% ถือมือถือให้ห่างขึ้น หรือใช้กล้องหลังถ่ายจากระยะไกลแล้วค่อยครอป

ทำไมหน้าใน Zoom และวิดีโอคอลอื่น ๆ ถึงดูไม่เหมือนเดิม?

ช่องวิดีโอของคุณเองมักแสดงแบบกระจก เว็บแคมมักอยู่ใกล้กว่าระยะที่คนจะนั่งคุยกัน และกล้องโน้ตบุ๊กมองขึ้นมาจากใต้ระดับสายตา คนอื่นในสายได้ระยะและมุมเดียวกัน แต่เป็นแบบไม่กลับด้าน

หน้าตาดีแต่ไม่ขึ้นกล้อง เป็นไปได้ไหม?

เป็นไปได้ ภาพนิ่งที่ออกมาไม่สวยไม่ได้ตัดสินว่าใบหน้านั้นดูเป็นอย่างไรตอนเคลื่อนไหว เฟรมที่สุ่มมาได้คะแนนต่ำกว่าคลิปต้นทางของมัน ส่วนในงานวิจัยที่ใช้วิดีโอของผู้ชาย 60 คน คะแนนของภาพนิ่งที่คัดมาให้ดูเป็นกลางไม่ต่างจากคะแนนของวิดีโออย่างมีนัยสำคัญ

อยากเห็นหน้าแบบที่คนอื่นเห็น ต้องทำยังไง?

วิดีโอสั้น ๆ ตอนคุณกำลังพูด ที่คนอื่นถ่ายให้จากระยะราวหนึ่งเมตรและใกล้ระดับสายตา ให้ภาพที่ใกล้เคียง วิดีโอนั้นแสดงมุมมองเดียวในวันเดียว